به گزارش خبرگزاری خبرآنلاین به نقل از ایسنا، مستند «سرژ آواکیان» ساخته ابوالفضل کریمیاصل، یکشنبه ۱۴ دیماه در قالب صد و بیستویکمین برنامه «مستندات یکشنبه» در خانه هنرمندان ایران به نمایش درآمد و پس از آن، در نشستی مفصل با حضور کارگردان، منتقدان، استادان دانشگاه و هنرمندان، نقد و بررسی شد.
این برنامه عصر یکشنبه ۱۴ دیماه در سالن استاد ناصری خانه هنرمندان ایران برگزار شد و به اکران مستندی ۷۰ دقیقهای اختصاص داشت که به زندگی، زیست فردی، منش انسانی و بخشی از آثار سرژ آواکیان، گرافیست و نقاش، از چهرههای اثرگذار گرافیک معاصر ایران میپردازد.
پس از نمایش، نشست نقد و بررسی با حضور ابوالفضل کریمیاصل، کارگردان مستند، غلامرضا آذری، استاد دانشگاه و فیلمپژوه بهعنوان منتقد و با دبیری سامان بیات برگزار شد. در این نشست، درباره شیوه روایت، ساختار و سبک مستند، نسبت فیلم با جایگاه تاریخی سرژ آواکیان و میزان پرداخت به جنبههای هنری و آموزشی او گفتوگو شد.
روند ساخت مستند و نگاه کارگردان
ابوالفضل کریمیاصل با اشاره به روند شکلگیری مستند گفت: «این فیلم از ابتدا با نیت ساخت یک مستند برنامهریزیشده آغاز نشد، بلکه حاصل سالها همراهی، ثبت تصاویر پراکنده و علاقه شخصی به این هنرمند بود. هدف اولیه ثبت خاطرات نبود، بلکه طی سالها و همراهی با شاگردان و خانواده آواکیان، این مجموعه شکل گرفت. من تلاش کردم نشان دهم شخصیت او و رفتار انسانیاش تا چه حد بر اطرافیان و شاگردانش اثر گذاشته است.»
او درباره شخصیت آواکیان افزود: «سرژ انسانی آرام، محجوب و بهدور از خودنمایی بود. همین ویژگیها باعث شد نگاه فیلم نیز آرام، کمادعا و مبتنی بر سکوت و تأمل باشد. تمرکز فیلم بر زیست انسانی، منش اخلاقی و رابطه عمیق او با شاگردان است تا صرفاً نمایش آثار حرفهای.»
کریمیاصل همچنین توضیح داد: «ساخت فیلم با محدودیتهایی روبهرو بود، چراکه بسیاری از ایدهها و تصاویر مدنظر، به دلیل درگذشت آواکیان محقق نشد. تصاویر فیلم عمدتاً مربوط به هفت تا هشت سال گذشته هستند و تنها بخشهای محدودی پس از درگذشت او ثبت شده است. با این حال، تلاش کردم ارتباط احساسی و انسانی میان مخاطب و شخصیت او حفظ شود.»
کریمیاصل با اشاره به آرشیو گسترده تصاویر و گفتگوهای موجود از این هنرمند، ابراز امیدواری کرد که این مجموعه در آینده بهعنوان بخشی از یک آرشیو فرهنگی و پژوهشی در دسترس علاقهمندان و پژوهشگران قرار گیرد.
نگاه تحلیلی منتقدان
غلامرضا آذری در نشست نقد، با بررسی ساختار مستند گفت: «کار مستند زمانی موفق است که تجربه زیسته یک انسان را به گونهای ثبت کند که مخاطب حتی در غیاب فیزیکی او احساس نزدیکی و ارتباط داشته باشد. مستند «سرژ آواکیان» توانسته این ویژگی را محقق کند و مخاطب با زندگی، روحیات و منش انسانی او ارتباط برقرار میکند.»
او درباره میزانسن، روایت و ریتم فیلم افزود: «فیلم از نظر ساختاری سالم و منسجم است و دچار پراکندگی نمیشود. روایت از نقطه فقدان آغاز شده و به تدریج وارد زندگی و جهان ذهنی سرژ آواکیان میشود. انتخاب فضاهای آرام، نورپردازی طبیعی و تصاویر آرشیوی باکیفیت باعث شده مخاطب حس حضور در کنار هنرمند را داشته باشد. ریتم آرام فیلم، سکوت و زمانبندی صحنهها همگی با روحیه و سبک زندگی او هماهنگ است.»
آذری همچنین به زاویه دید مستندساز اشاره کرد: «کارگردان موفق شده است به جای تمرکز صرف بر آثار و دستاوردهای حرفهای، به وجوه انسانی و آموزشی او بپردازد. فیلم، نه فقط پرتره یک هنرمند، بلکه پرتره یک معلم و مربی است؛ کسی که تأثیرش در شاگردانش به مراتب پایدارتر از هر اثر مادی است.»
پرسش و پاسخ مخاطبان
در بخش پرسش و پاسخ، برخی مخاطبان بر تمرکز بیشتر مستند بر تحلیل آثار، نقاشیها، طراحیها و ویژگیهای فنی کارهای آواکیان تأکید کردند. آنان معتقد بودند که فیلم میتوانست امضای هنری، شیوه طراحی و نقش او در جریانهای گرافیکی معاصر را بیشتر برجسته کند.
در مقابل، گروهی دیگر از حاضران تأکید کردند که سرژ آواکیان بیش از آنکه با آثار پرزرقوبرق یا حضور رسانهای شناخته شود، با منش انسانی و رفتار صمیمانهاش در ذهن شاگردان ماندگار شده است. به اعتقاد این گروه، سکوت، ریتم آرام و نگاه انسانی فیلم، انتخابی آگاهانه و متناسب با سبک زندگی او بوده است.
میراث سرژ آواکیان
سرژ آواکیان، هنرمند و گرافیست ایرانی ارمنی، دانشآموخته دانشکده هنرهای زیبای دانشگاه هنر تهران بود. او با آثار خلاقانهاش در طراحی بستهبندی مانند پفک نمکی و شیر توانست نام خود را در جامعه هنری ماندگار کند.
او در سال ۱۳۹۹ درگذشت.
آواکیان بیش از هزار دانشجو را تربیت کرده و بسیاری از شاگردانش اکنون استاد دانشگاه و هنرمندان شناختهشدهای در ایران و خارج از کشور هستند. آثار او و روشهای آموزشی خلاقانه، تأثیری ماندگار بر جامعه گرافیک ایران داشته است.
مستند «سرژ آواکیان» پرترهای از هنرمندی است که علاوه بر خلق آثار شناختهشده در حوزه طراحی گرافیک و بستهبندی، نقش مهمی در آموزش و تربیت نسلهای متعدد طراحان گرافیک ایفا کرده است؛ هنرمندی که تأثیر او بیش از هر چیز در زیست حرفهای و نگاه شاگردانش به هنر بازتاب یافته است.
۲۴۲۲۴۳
